Parkinson: symptomen, behandeling en fysiotherapie bij parkinsonisme 

Wat is Parkinson? 

Parkinson is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in een specifiek gebied afnemen. Deze cellen spelen een belangrijke rol in het aansturen van bewegingen via dopamine. 

In de praktijk merken we vaak dat mensen dit niet meteen als “neurologisch probleem” ervaren. Het begint eerder met subtiele veranderingen: bewegen en denken gaat net iets trager, opstaan kost meer moeite of het lichaam voelt stijver aan dan voorheen. Vaak wordt dit in eerste instantie toegeschreven aan leeftijd of minder activiteit. 

Pas wanneer deze klachten toenemen of gaan interfereren met dagelijkse handelingen, ontstaat het vermoeden van Parkinson. 

De kern van de aandoening is dat automatische bewegingen minder soepel verlopen. Waar lopen, draaien of opstaan normaal vanzelf gaat, vraagt het bij Parkinson steeds meer bewuste aandacht. 

Symptomen 

De klachten bij Parkinson ontwikkelen zich geleidelijk en verschillen sterk per persoon. In de behandelkamer zien we zelden één klassiek beeld; het is juist de combinatie en variatie die het beeld bepaalt. 

Veel mensen geven aan dat ze zich “nog wel sterk voelen”, maar dat hun lichaam niet meer automatisch meewerkt. 

Motorische klachten 

In het dagelijks bewegen valt vooral op dat bewegingen kleiner en trager worden. Taken die eerder vanzelf gingen, vragen nu meer concentratie en energie. 

• bewegen gaat trager (bradykinesie) 
• spieren voelen stijf, vooral in rug, schouders en benen 
• tremor (trillende hand) in rust (niet bij iedereen aanwezig) 
• kleinere passen tijdens lopen 
• minder meebewegen van (één van) de armen 
• moeite met fijn motorische handelingen zoals schrijven, klusjes doen etc.  

Functionele beperkingen 

In het dagelijks leven ontstaan hierdoor herkenbare situaties. Bijvoorbeeld moeite met opstaan uit een stoel, of het gevoel “vast te zitten” bij het starten van een beweging. 

• opstaan uit stoel of bed kost moeite 
• draaien in bed gaat stroef 
• balans voelt onzeker, vooral bij draaien 
• plots blokkeren tijdens lopen (freezing of gait) 
• onzeker tijdens lopen en fietsen 
• gevoel hebben minder kracht te hebben in armen en benen 
• conditioneel minder goed voelen  

Niet-motorische klachten 

Naast de bewegingsklachten spelen vaak ook minder zichtbare klachten een grote rol in het dagelijks functioneren. 

• vermoeidheid die snel optreedt 
• verminderde concentratie 
• somberheid of angstklachten, hallucinaties  
• slaapproblemen 

Oorzaken en risicofactoren 

De exacte oorzaak van Parkinson is nog niet volledig bekend. Wat we wel weten, is dat er een combinatie speelt van leeftijd, biologische factoren en mogelijk omgevingsinvloeden. In de praktijk zien we dat patiënten vaak zoeken naar een duidelijke aanleiding, maar die is meestal niet aan te wijzen. 

Belangrijke risicofactoren zijn: 

• hogere leeftijd 
• mogelijke genetische aanleg (in een klein deel van de gevallen) 
• omgevingsfactoren zoals blootstelling aan bepaalde stoffen 
• complexe interactie tussen hersenveroudering en dopamineverlies 

Wanneer hulp zoeken? 

Veel mensen lopen in eerste instantie langere tijd rond met milde klachten voordat er hulp wordt gezocht. Dat is begrijpelijk, omdat de veranderingen subtiel beginnen. Toch is het verstandig om medische beoordeling te vragen wanneer klachten merkbaar invloed krijgen op het dagelijks functioneren. 

Neem contact op met een arts of ParkinsonNet fysiotherapeut bij: 

• snel toenemende bewegingsproblemen 
• frequent vallen of bijna vallen 
• moeite met slikken of verslikken 
• plots duidelijke achteruitgang 
• merkbaar trager zijn in bewegen of handelen  

Binnen de fysiotherapie is begeleiding zinvol wanneer er sprake is van: 

• onzekerheid bij bewegen of lopen 
• afname van activiteitenniveau 
• beginnende balansproblemen 
• moeite met dagelijkse handelingen zoals opstaan of draaien 
• minder kracht in romp, armen en benen 
• moeite met fijn motorische handelingen in dagelijks leven  
• minder conditie door meer inactiviteit  

Diagnose 

De diagnose wordt gesteld door een neuroloog en is vooral klinisch van aard. Dat betekent dat het beeld van klachten en lichamelijk onderzoek centraal staat.  Vaak wordt gekeken naar het totaalpatroon: hoe bewegen verloopt, hoe de spierspanning is en hoe iemand reageert op medicatie zoals levodopa. 

Aanvullend kan beeldvorming zoals een MRI worden ingezet om andere oorzaken uit te sluiten zoals een Parkinsonisme, maar deze laat Parkinson zelf meestal niet direct zien. 

Behandeling 

De behandeling van Parkinson is altijd multidisciplinair en gericht op het zo lang mogelijk behouden van zelfstandigheid en kwaliteit van leven. 

Fysiotherapie  

Binnen fysiotherapie ligt de nadruk op het verbeteren van functioneel bewegen. Inmiddels is bewezen dat fysiotherapie en beweging stimuleren de ziekte kan afremmen!  

• verbeteren van looppatroon en staplengte 
• trainen van balans en reactiesnelheid 
• trainen van kracht  
• trainen van conditie  
• verminderen van valrisico 
• oefenen met opstaan, draaien en starten van beweging 
• gebruik van cueing (ritme, geluid of visuele prikkels) 
• dual-task training (bewegen combineren met een taak) 

Multidisciplinaire samenwerking 

Naast fysiotherapie spelen andere disciplines een belangrijke rol in het totaalbeeld: 

• ergotherapie: ondersteuning bij dagelijkse handelingen en hulpmiddelen 
• diëtetiek: voeding, energie en slikveiligheid 
• logopedie: spraak en slikproblemen 
• leefstijlcoaching: structuur, beweging en belastbaarheid 

Herstel en prognose 

Parkinson is een chronische aandoening die niet te genezen is, maar wel goed te behandelen is met medicatie, fysiotherapie en diverse andere disciplines. Het beloop verschilt sterk per persoon. In de praktijk zien we dat actief blijven bewegen een van de belangrijkste factoren is voor het behoud van zelfstandigheid. 

Mensen die blijven trainen en hun activiteiten aanpassen, behouden vaak langer hun mobiliteit en vertrouwen in bewegen. 

Wat kunt u zelf doen? 

In het dagelijks leven speelt eigen regie een grote rol. Kleine aanpassingen in hoe u beweegt en uw dag indeelt kunnen veel verschil maken. 

• blijf dagelijks in beweging, ook bij vermoeidheid 
• maak bewegingen bewust groter dan u gewend bent 
• bouw vaste routines in om “startproblemen” te verminderen 
• vermijd langdurig stilzitten 
• oefen lopen in verschillende omgevingen 
• maak het huis veilig om vallen te voorkomen 
• neem uw medicatie trouw in volgens het voorschrift om fluctuaties in dopamine zoveel mogelijk te voorkomen  

Preventie 

Hoewel Parkinson niet te voorkomen is, kan het verloop wel beïnvloed worden door actief gedrag. Regelmatige beweging, spierkrachtbehoud en cognitieve uitdaging tijdens bewegen helpen om functioneren langer op peil te houden. Ook een stabiel dagritme en goede slaap spelen hierbij een rol.