Een plotselinge draai, een verkeerde landing of een botsing tijdens het sporten. Ineens voelt u dat de knieschijf wegschiet en kan de knie direct pijnlijk en dik worden. Bij een patellaluxatie schiet de knieschijf uit zijn normale positie, meestal naar de buitenkant van de knie. Vooral bij jonge sporters komt dit regelmatig voor.
Een patellaluxatie betekent niet automatisch dat een operatie nodig is. Met de juiste begeleiding kan de knie vaak stap voor stap herstellen. Wel is het belangrijk om goed te onderzoeken waarom de knieschijf naar de zijkant is bewogen en hoe de kans op een nieuwe luxatie zo klein mogelijk kan worden gemaakt.
De patella, beter bekend als de knieschijf, zit aan de voorkant van de knie. Tijdens het buigen en strekken beweegt de knieschijf door een soort gleuf aan de voorkant van het bovenbeen. Deze gleuf helpt de knieschijf op zijn plaats te houden.
Bij een patellaluxatie verplaatst de knieschijf zich uit deze normale positie. Meestal gaat de knieschijf naar de buitenkant van de knie. Dit kan gebeuren wanneer de knie naar binnen draait terwijl de voet op de grond blijft staan. Ook een directe botsing tegen de binnenkant van de knieschijf kan een luxatie veroorzaken.
Vaak is een botsing echter helemaal niet nodig. Tijdens een onverwachte beweging kan de knieschijf uit de kom schieten. Dit geeft meestal een duidelijk gevoel van wegglijden of verschuiven en kan veel pijn veroorzaken. De knie kan daarna snel opzwellen.
Bij een patellaluxatie raakt vaak ook het MPFL (mediaal patellofemoraal ligament) beschadigd. Dit is een band aan de binnenkant van de knie die normaal helpt om de knieschijf op zijn plaats te houden.
Niet iedereen heeft dezelfde kans op een patellaluxatie. De vorm en stand van de knie spelen een belangrijke rol. Sommige mensen hebben van nature eigenschappen waardoor de knieschijf gemakkelijker naar de buitenkant beweegt.
Mogelijke factoren zijn:
Deze factoren kunnen ervoor zorgen dat de knieschijf minder stabiel is. Bij jonge sporters komen daar bewegingen bij zoals springen, landen, draaien en snel van richting veranderen.
Na een eerste luxatie is de knie vaak pijnlijk en gezwollen. De beweging kan tijdelijk beperkt zijn en het aanspannen van de bovenbeenspieren lukt soms minder goed. Ook onzekerheid speelt een rol. Sommige sporters zijn bang dat de knieschijf opnieuw wegschiet, vooral bij draaien, hurken of andere bewegingen waarbij druk op de knie komt.
Een langdurige zwelling verdient extra aandacht. Wanneer de knie na twee tot drie weken nog duidelijk dik blijft, kan er sprake zijn van beschadiging van kraakbeen of bot. Daarom kan aanvullend onderzoek nodig zijn.
Een sportfysiotherapeut of arts kijkt onder andere naar:
Soms zijn aanvullende onderzoeken nodig. Met een röntgenfoto, CT-scan of MRI kan bijvoorbeeld worden gekeken naar de vorm van de knie en eventuele beschadiging van bot, kraakbeen of banden.
Afspraak makenBij een eerste patellaluxatie wordt meestal gestart met een conservatieve behandeling. Dat betekent dat een operatie niet direct nodig is. In de eerste fase wordt de knie tijdelijk minder belast. Een brace of tape kan soms helpen om de knie te ondersteunen. Daarna wordt de belasting geleidelijk opgebouwd.
Fysiotherapie richt zich daarbij niet alleen op het verminderen van pijn. Het doel is om de beweeglijkheid, spierkracht, stabiliteit en controle van het hele been te herstellen.
1. Pijn en zwelling verminderen
De knie krijgt tijd om te herstellen. De belasting wordt aangepast en indien nodig wordt tijdelijk een brace of tape gebruikt.
2. Beweeglijkheid herstellen
De knie moet weer goed kunnen buigen en strekken. Ook wordt gewerkt aan een normaal looppatroon.
3. Spierkracht en controle opbouwen
De spieren rond de knie, heup en romp worden sterker. Oefeningen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit leg press, step-ups, deadlifts, lunges, knie-extensie en oefeningen voor de heup- en bilspieren.
4. Sportspecifiek trainen
Wanneer de knie voldoende belastbaar is, worden hardlopen, springen, landen, versnellen, afremmen en richtingsveranderingen toegevoegd.
5. Terugkeer naar sport
De belasting wordt steeds verder verhoogd totdat de sporter de bewegingen en intensiteit van de eigen sport weer goed kan uitvoeren.
Een operatie wordt vooral overwogen wanneer de knieschijf meerdere keren uit de kom is gegaan of wanneer er sprake is van belangrijke beschadiging of anatomische afwijkingen.
Een veelvoorkomende ingreep is een MPFL-reconstructie. Hierbij wordt het beschadigde bandje aan de binnenkant van de knie opnieuw opgebouwd. Afhankelijk van de vorm en stand van de knie kan aanvullende chirurgie nodig zijn. Na een MPFL-reconstructie duurt het vaak ongeveer vijf tot zes maanden voordat terugkeer naar sport mogelijk is. Wanneer aanvullende operaties nodig zijn, kan de revalidatie langer duren.
Er bestaat geen enkele test die met volledige zekerheid bepaalt wanneer een sporter klaar is om terug te keren. Daarom wordt gekeken naar meerdere factoren, zoals:
De terugkeer naar sport wordt daarom geleidelijk opgebouwd. Eerst komen bijvoorbeeld rechtuit hardlopen en eenvoudige sprongvormen aan bod. Daarna volgen landen, versnellen, afremmen en richtingsveranderingen.
Ja. Na een eerste patellaluxatie bestaat er een kans op een nieuwe luxatie. Bij een conservatief behandelde eerste luxatie ligt deze kans grofweg rond de 20 tot 30%, waarbij de kans bij jongere patiënten hoger kan zijn. Het risico wordt onder andere beïnvloed door leeftijd, de vorm en stand van de knie, eerdere luxaties en de kracht en controle van het been. Een goed opgebouwde revalidatie is daarom belangrijk.
Een patellaluxatie betekent niet automatisch dat u geopereerd moet worden. Bij een eerste luxatie wordt vaak eerst gekozen voor behandeling zonder operatie. Het belangrijkste is vervolgens dat de knie stap voor stap weer sterk, beweeglijk, stabiel en belastbaar wordt.
Heeft u zelf een patellaluxatie gehad of twijfelt u over de stabiliteit van uw knie tijdens het sporten? Dan kan een sportfysiotherapeut samen met u beoordelen welke factoren een rol spelen en welke aanpak past bij uw situatie. Het herstel verschilt per persoon; een goede beoordeling en geleidelijke opbouw helpen om verantwoord terug te keren naar het dagelijks leven en de sport.
Afspraak maken
